Η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί ένα από τα πιο μελετημένα διατροφικά μοντέλα στον κόσμο. Από τη δεκαετία του 1960 έχουν πραγματοποιηθεί αμέτρητες μελέτες, που εξετάζουν το ρόλο της στην πρόληψη σημαντικών χρόνιων ασθενειών, όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος. Παράλληλα νεότερες μελέτες αποδεικνύουν πως πρόκειται για μια διατροφή η οποία πληροί προδιαγραφές βιωσιμότητας για το περιβάλλον, γεγονός που δεν μπορεί να αγνοηθεί στη σύγχρονη εποχή της επισιτιστικής κρίσης που διανύουμε.
Παρότι ζούμε σε μια καθαρά μεσογειακή χώρα, στην οποία φαινομενικά η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί τον κύριο τρόπο διατροφής των Ελλήνων, πολύ συχνά οι περισσότεροι από εμάς δε γνωρίζουμε τί ακριβώς είναι αυτή η περίφημη δίαιτα.
Σύμφωνα με τον ορισμό της η Μεσογειακή Διατροφή αποτελεί τον παραδοσιακό τρόπο με τον οποίο τρέφονται οι κάτοικοι της ευρύτερης περιοχής της Μεσογείου. Δηλαδή, είναι μια διατροφή η οποία έχει ποικίλες παραλλαγές, ανάλογα με τη μεσογειακή χώρα που εξετάζουμε. Ωστόσο, υπάρχουν κάποια βασικά χαρακτηριστικά το οποία είναι κοινά, αποτυπώνονται ξεκάθαρα στην γνωστή πυραμίδα της Μεσογειακής Διατροφής και περιλαμβάνουν:
- Προϊόντα φυτικής προέλευσης. Η μεσογειακή διατροφή στον κορμό της είναι ένα είδος χορτοφαγικής δίαιτας. Τα τρόφιμα που αποτελούν τη βάση της και καταναλώνονται καθημερινά είναι η ποικιλία φρούτων, λαχανικών και δημητριακών (σύνθετων υδατανθράκων), με προτίμηση στα ολικής αλέσεως. Επίσης, σε εβδομαδιαία βάση περιλαμβάνεται η συχνή κατανάλωση οσπρίων.
- Ζωικά προϊόντα. Από τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης περιλαμβάνονται κυρίως γαλακτοκομικά προϊόντα, όπως το γιαούρτι και τα τυριά χαμηλών λιπαρών, τα οποία καταναλώνονται σε καθημερινή βάση. Εβδομαδιαία, περιλαμβάνονται κυρίως ψάρια και θαλασσινά. Σε μικρότερο βαθμό βρίσκονται τα αυγά και λευκό κρέας (π.χ. κοτόπουλο).
- Κύρια πηγή διατροφικού λίπους αποτελεί το ελαιόλαδο, με προτίμηση στο έξτρα παρθένο, αλλά και ανάλατοι ξηροί καρποί και ελιές που καταναλώνονται καθημερινά.
- Το κόκκινο κρέας καταναλώνεται σπανιότερα σε εβδομαδιαία ή και μηνιαία βάση, με την κατανάλωση των επεξεργασμένων προϊόντων του όπως τα αλλαντικά, να περιορίζονται ακόμα περισσότερο.
- Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο της καθημερινής διατροφής είναι η περιορισμένη χρήση αλατιού και η προσθήκη μπαχαρικών και μυρωδικών που δίνουν γεύση στα γεύματα.
- Η ζάχαρη, τα γλυκά, τα αναψυκτικά, οι χυμοί φρούτων με προσθήκη ζάχαρης είναι τρόφιμα που καταναλώνονται περιστασιακά και σε μικρές ποσότητες.
- Παραδοσιακά, στις περισσότερες παραλλαγές της, η Μεσογειακή διατροφή περιλαμβάνει την μέτρια κατανάλωση ζυμωμένων αλκοολούχων ποτών, όπως το κρασί (έως 2 ποτήρια) μαζί με την κατανάλωση γευμάτων.
- Τέλος, ένα πολύ σημαντικό στοιχείο είναι η επαρκής ενυδάτωση, με κατανάλωση νερού και αφεψημάτων χωρίς προσθήκη ζάχαρης.
Τα παραπάνω χαρακτηριστικά είναι αυτά που μπορούν να ορίσουν τη Μεσογειακή Διατροφή. Ωστόσο, σήμερα γνωρίζουμε ότι η Μεσογειακή Διατροφή δεν περιορίζεται σε μια σειρά από τρόφιμα, αλλά αφορά ένα συνολικό τρόπο ζωής. Έτσι, η αναθεωρημένη Μεσογειακή Πυραμίδα που σχηματίστηκε με τη συνεργασία διεθνών φορέων, αποτυπώνει όλα τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη Μεσογειακή Διατροφή και δεν πρέπει να παραλείπονται όταν μιλάμε για αυτή και τα οφέλη της.
Ο τρόπος αυτός ζωής αναφέρεται:
Στην εντοπιότητα και εποχικότητα τροφίμων. Επιλέγονται δηλαδή, κυρίως τρόφιμα τα οποία είναι παραδοσιακά και διαθέσιμα στην κάθε περιοχή μια δεδομένη χρονική περίοδο.
Στην Κοινωνικοποίηση. Ένα γεύμα δεν περιλαμβάνει μόνο την κατανάλωση μιας συγκεκριμένης μερίδας αλλά αφορά και τη συνάθροιση και συντροφικότητα μεταξύ φίλων ή/και οικογένειας γύρω από ένα τραπέζι, δίνοντας έμφαση στην κοινωνική και πολιτιστική πλευρά της διατροφής.
Στην Παρασκευή γευμάτων. Το μαγείρεμα είναι μια δημιουργική διαδικασία με ιδιαίτερη σημασία για την ποιότητα του γεύματος, που δεν πρέπει να παραμελείται.
Στη Σωματική Δραστηριότητα. Η σωματική άσκηση είναι αναπόσπαστο κομμάτι του μεσογειακού τρόπου ζωής, είτε με τη μορφή οργανωμένης γυμναστικής, είτε με τη μορφή απλών καθημερινών δραστηριοτήτων, όπως περπάτημα, μαγείρεμα, οικιακές δουλειές, υπαίθριες δραστηριότητες που απομακρύνουν τον άνθρωπο από μια καθιστική καθημερινότητα.
Στη Λιτότητα. Ένα σημαντικό στοιχείο που λείπει από τη σύγχρονη καθημερινότητα είναι η λιτότητα των γευμάτων δηλαδή η συνειδητή κατανάλωση φαγητού που αντανακλά τις ανάγκες κάθε ατόμου και η αποφυγή της υπερκατανάλωσης τροφής.
Στην Ανάπαυση. Η επαρκής ανάπαυση 7-9 ώρες καθημερινά αποτελεί βασικό στοιχείο ενός υγιεινού τρόπου ζωής.
Επομένως, με τον όρο Μεσογειακή Διατροφή αναφερόμαστε σε έναν τρόπο ζωής που περιλαμβάνει τόσο ένα συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο, όσο και τη γενικότερη συμπεριφορά γύρω από τη διατροφή και την καθημερινή ζωή. Όλα αυτά τα στοιχεία συνδυαστικά σχετίζονται με τα οφέλη της, για την πρόληψη σοβαρών ασθενειών και τη μακροζωία, καθιστώντας της επίσημα από το 2013, ένα από τα στοιχεία Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς των χωρών της Μεσογείου από την UNESCO.